เจดีย์... เรื่องที่ชาวพุทธควรรู้ ตอน ๑
เจดีย์... เรื่องที่ชาวพุทธควรรู้ ตอน ๑
พระพุทธเจ้ากล่าวว่าสิ่งที่จะเป็นตัวแทนของพระองค์ในพระศาสนาในชั้นของวัตถุที่เป็นที่ตั้งแห่งการเคารพสักการะบูชาสำหรับพุทธศาสนิกชนในภายภาคหน้าเมื่อพระองค์เสด็จปรินิพพานไปแล้ว ประกอบด้วย
๑. พระบรมสารีริกธาตุ ถือเป็นสิ่งที่ให้ชาวพุทธสักการะกราบไหว้ประดุจดั่งพระพุทธองค์ยังทรงพระชนม์ชีพ ซึ่ง พระบรมสารีริกธาตุนี้ ปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ เมืองเดลี เป็นพระบรมสารีริกธาตุที่มีการจารึกชื่อไว้ชัดเจนว่าเป็นของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งขุดพบที่กรุงกบิลพัสดุ์ โดยเซอร์อเล็กซานเดอร์ คันนิ่งแฮม นักโบราณคดีชาวอังกฤษ ทั้งนี้ พระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธองค์นั้น เรียกว่า “ธาตุเจดีย์”
๒. พระศรีมหาโพธิ คำว่า “โพธิ์” ถ้าจะให้ตรงจริง ๆ ต้องเป็น “โพธิ” โพธิ หมายถึงต้นไม้แห่งความรู้แจ้ง เป็นต้นไม้ที่พระพุทธเจ้าใช้ประทับตรัสรู้ โดยจะต้องเป็นต้นที่ประทับตรัสรู้เท่านั้น จึงจะเรียกว่า “โพธิ” ต้นอื่น ๆ จะเป็นโพธิไม่ได้ ที่เราเห็นต้นโพธิ์ตามผืนแผ่นดินไทยนั้น ถ้าไม่ใช่ต้นที่มาจากต้นที่ประทับตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไม่เรียกว่า “โพธิ” จะเรียกเป็น “โพธิ์” ซึ่งโดยทั่วไปเรียกว่าโพธิ์ขี้นกก็ได้ หมายถึงนกไปกินเมล็ดของโพธิ์จากนั้นก็ถ่ายไว้ในที่ต่าง ๆ จนงอกเป็นต้น สำหรับโพธิที่สืบหน่อมาจากต้นโพธิที่พุทธคยาที่พระพุทธองค์ประทับตรัสรู้ โพธินี้จึงเป็นโพธิที่ควรค่าแก่การเคารพสักการะ
พระองค์ทรงบอกว่า ในวันที่พระองค์ตรัสรู้นั้น หากไม่มีพระโพธิเจดีย์คือต้นโพธิ์นี้ พระองค์ก็ไม่สามารถตรัสรู้ได้ เจดีย์นี้จึงมีคุณค่าในการทำให้พระองค์เกิดการตรัสรู้ เป็นสถานที่ที่พระองค์ได้ใช้สอย พักพิง และต่อสู้กับพญามาร ประกอบกับสร้างสติ สร้างปัญญาตรัสรู้ จนเกิดเป็นสัมมาสัมโพธิขึ้นมาในโลก ดังนั้น โพธินี้จึงทรงคุณค่าเทียบเท่ากับพระองค์ ต้นโพธินี้เรียกว่า “ปริโภคเจดีย์”
พระพุทธองค์ทรงบอกว่าโพธินี้ บุคคลใดก็ตามที่ทำการเคารพ สักการะ นับถือให้เสมอเหมือนดั่งตถาคตยังทรงพระชนม์อยู่ บุคคลนั้นย่อมได้รับบุญอันไพบูลย์ เต็มเปี่ยมไปด้วยคุณงามความดีและบุญกุศล เหมือนกับได้เคารพสักการะพระพุทธองค์ โดยในการท่องเที่ยวในวัฏฏะ เขาจะได้รับแต่สุคติภพยาวนานหนึ่งแสนกัลป์ และในกัลป์ที่หนึ่งแสนจะได้เข้าถึงธรรมอันเป็นที่สิ้นทุกข์ นี่คือคุณค่าที่พระพุทธองค์ได้ทรงมอบไว้ในต้นมหาโพธิ
๓. อุเทสิกะเจดีย์ อุเทสิกะเจดีย์นี้ไม่มีวัตถุปรากฏ ไม่ใช่วัตถุ ไม่ปรากฏวัตถุ แต่เป็นสิ่งที่เนื่องด้วยพระตถาคต ในมุมมองนี้ คำว่า “อุเทสิกะ” หมายถึง การยกขึ้นแสดง จะยกอะไรขึ้นมาแสดงก็ได้ที่ไม่ใช่วัตถุ โดยสิ่งที่ยกขึ้นมาแสดงนั้นเป็นสิ่งที่เกี่ยวโยงกับพระพุทธเจ้า เช่น การแสดงธรรม ที่การแสดงธรรมถือเป็นอุเทสิกะเจดีย์ ก็เพราะบุคคลผู้แสดงธรรมจะต้องยกเรื่องราวของพระพุทธเจ้า ยกเรื่องราวของพระธรรม ยกเรื่องราวของพระสงฆ์ผู้ประพฤติดี ปฏิบัติชอบขึ้นมาแสดงให้ผู้คนได้รับรู้ รับทราบ การแสดงธรรมจึงได้ชื่อว่าเป็นอุเทสิกะเจดีย์ แต่ในสังคมพุทธศาสนาในแผ่นดินไทยนั้น ไปยกเอาพระพุทธรูปให้เป็นอุเทสิกะเจดีย์ ซึ่งทำให้ขัดแย้งกับพระพุทธพจน์ที่พระพุทธองค์ทรงกล่าวว่า อุเทสิกะเจดีย์ไม่ใช่วัตถุ ไม่มีวัตถุปรากฏ และไม่ได้เป็นตัววัตถุ เมื่อยกพระพุทธรูปให้เป็นอุเทสิกะเจดีย์ ผู้คนจึงยึดว่าพระพุทธรูปคือสิ่งที่ควรแก่การสักการะแทนพระพุทธเจ้าได้ โดยไม่ได้ดูบทบัญญัติที่พระพุทธองค์ตรัสในพระพุทธพจน์
ที่มา : เรียบเรียงจากบางส่วนบางตอนในการสนทนาธรรมกับมาดามรถถัง (คุณนพรัตน์ กุลหิรัญ) โดยพระอาจารย์จารุวณฺโณ ภิกฺขุ (พระอาจารย์ต้น) ณ สถานศึกษาธรรมดอยธรรมนาวา
๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น