ปฏิปทาวัตร 2

#ปฏิปทาวัตร

*...ตอนที่ ๒...*

คำว่าบริกรรมกับกัมมัฏฐาน

        ตอนแรกที่ท่องธาตุกัมมัฏฐาน ๔ ก็ด้วยเข้าใจว่าเป็นบทกัมมัฏฐาน เพราะเราได้บวชเข้ามาในวัดป่า วัดกัมมัฏฐาน ก็อยากจะปฏิบัติกัมมัฏฐาน แต่ก็ไม่ทราบว่าอะไรคือกัมมัฏฐาน พยายามไปค้นคว้าหรือถามพระในวัด พระท่านก็บอกว่า “พุทโธ” เป็นกัมมัฏฐาน ซึ่งความรู้เราก็พอมีอยู่แล้วในด้านปริยัติ ก็รู้อยู่ว่าพุทโธเป็นกรรมฐานยังไม่ได้ เป็นเพียงแค่การบริกรรม คำว่าบริกรรมและกัมมัฏฐานมีความแตกต่างกัน

        บริกรรม หมายความถึงการหาอุบายให้จิตใจเกิดความสงบในคำบริกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง คำว่าบริกรรมนั้น คนเข้าใจว่าหมายถึงการท่องหรือการสวดหรือมีคำอะไรไว้ในใจอยู่ตลอดเวลา คำว่าบริกรรมที่มีมาในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าตรัสเปรียบเทียบว่า “ประดุจดั่งบุคคลผู้ที่จะสร้างบ้านเรือน ก่อนที่จะสร้างบ้านเรือนนั้นเขาจะบริกรรมพื้นที่ก่อน” คำว่าบริกรรมพื้นที่คือการถากถางทำพื้นที่ให้เตียน ให้โล่ง ตัดต้นไม้ กิ่งไม้ ถากต่อ ถากหนาม ในบริเวณที่จะสร้างบ้านเรือนออกให้หมดจนเป็นที่เตียนโล่ง เขาเรียกว่าบริกรรม

        การภาวนาก็เช่นกัน จะต้องอาศัยการบริกรรม คือบริกรรมนั้นเราเข้าใจอยู่ว่าจะทำอย่างไร แต่อยากจะเข้าใจว่ากัมมัฏฐานคืออะไร พระในวัดก็บอกว่า “พุทโธ”  นี่แหละเป็นกัมมัฏฐาน เราก็ไม่ลงใจว่า คำว่าพุทโธจะเป็นกัมมัฏฐานได้อย่างไร เพราะเราเข้าใจว่าเป็นคำบริกรรมมาตลอด เพราะฉะนั้นพระพุทธเจ้าสอนการบริกรรมอยู่ แต่คนไปจับความหมายคำว่าบริกรรมผิดเท่านั้นเอง หมายถึงว่าการบริกรรม เป็นการปรับจิตของเราให้มันตรง เพราะว่าการที่เราจะตั้งคุณธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งไว้ในใจ หากจิตใจของเรายังเต็มไปด้วยอารมณ์หลากหลายอยู่ การตั้งคุณงามความดีนั้นไว้ในใจก็จะไม่สามารถตั้งไว้อย่างดีและงอกงามได้ พระองค์จึงทรงให้มีการทำบริกรรม บริกรรมอันนั้นเข้าใจอยู่แล้ว แต่ไม่เข้าใจว่าการทำกัมมัฏฐานนั้นเราจะทำอย่างไร

      จริงๆแล้ว การบริกรรมไม่ใช่เพียงแต่ท่องพุทโธ หรือมีคำพูด หรือข้อความที่สื่อถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ หรือสื่อถึงคุณงามความดีอย่างใดอย่างหนึ่ง บริกรรมไม่ใช่อย่างนั้น การปรับความเห็นให้ตรงก็เป็นบริกรรม หรือทำให้ใจว่าง ๆ นิ่งๆ ก็เป็นบริกรรม หรือเราฟังเทศน์อยู่ในเวลานี้และเราตั้งใจที่จะฟังก็ถือว่าเป็นการบริกรรม คือเตรียมพร้อมที่จะฟัง ลักษณะการเตรียมพร้อมที่จะฟัง นั่นแหละที่เรียกว่า “บริกรรม” #ปริกมฺมํ ในภาษาบาลีแปลว่า ทำให้รอบ เช่น การทำบริกรรมพื้นที่ก่อนที่จะสร้างบ้านเรือน กิจของการบริกรรมก็จะมีการถากถางปรับพื้นที่ให้ราบเรียบ เป็นต้น นี้คือความหมายของคำว่าบริกรรม      

       ฉะนั้นความหมายของคำว่าบริกรรมในทางธรรม ก็คือการทำจิตของเราให้พร้อม เตรียมจิตให้พร้อม คือพร้อมที่จะฟัง พร้อมที่จะกระทำ พร้อมที่จะภาวนา

[ โดย จารุวณฺโณ ภิกฺขุ ]

#โปรดติดตามตอนต่อไป

ถอดเนื้อหาจากพระอาจารย์โดยสามเณรจิตติศักดิ์ โสภาศรี